KAPTAN PAŞA CAMİİ
Merhabalar Eyüpsultan Haber gazetesi okurları…
Kaptan Paşa Camii'ine Çevri Kalfa ve Hacı Mahmud Ağa Camii de denirdi. Cami, Eyüpsultan vapur iskelesi civarında, Eyüpsultan iskelesi caddesi ile Hünkâr iskelesi mahalline giden yolun birleştiği yerde ve Kızıl Mescid Sokağı'nın karşısındadır. İlk iki yol 1984-85 senesinde istimlak edildiğinden, mâbet ortada kalmıştır.
Hadikat'ül-Cevâmi'de şu bilgi vardır: "Eyüpsultan iskelesi Mescidi'nin banisi Gürcü asıllı El-hac Mahmud Ağa'dır ki;
İbrahim Hân Zâdeler'in kethüdâlık hizmetinde bulunmuştur. Vefatı, Sultan II. Selim saltanatının başlarındadır
(1567).” Mescid, Çevri Usta'nın vefatından sonra, mirasından Hayrullah Efendi marifetiyle yenilenmiştir. Çevri Usta, Sultan Mahmud Hân Hazretlerinin hazinedârı olup, 9 Kasım 1819 vefat ederek Fâtih Sultan Mehmed Camii şerifi civarında, Nakşidil Valide Sultan Türbesi içine defin olunmuştur.
Mescidin minaresi ve minberi yoktur. Tamir sebebi ile masrafı artmış ve tamirden sonra Eyyûbi Elhac İzzet Efendi adındaki hayır sahibi tarafından, mescide minber koymuştur.
Mabet, daha sonra Hasan Hüsnü Paşa tarafından şimdiki şekli ile yeniden yapılmış ve bir de minare ilave edilmiştir. Bunu belirten kitabesi, cami kapısı üzerindedir. Dört satır halinde hazırlanmış olan kitabe şudur:
“Kapûdân-ı hüsn-ü siret Hasan Paşa’yı deryâ-cûd Bu âli ma'bedi te'sis idüb çün Cennet'ül-me'va Okundukça... âyeti mihrâb-ü minberde Hulûs ile du'â-hân ola tâ-kim millet-i beyzâ Hüdâ banisin ecr ü mükâfat eylesün inşân Bi-Hakk beyt-i ma'mûr ü becâyı Ka'bet'ül-ülyâ Nola mihrabına yazılsa Re'fet bu güher târih Yapdı Ma'bed'ül-envar-ı pür-feyz Hasan Paşa 1318 (1900)”
Fevkani olan mescide, iki taraftan taş merdivenlerle çıkılır. Altında ve sağda, ayna taşı üzerinde, su âyeti yazılı bir çeşme ile yanında iki dükkân vardır. Mescid, minare gibi köfeke taş ile kaplanmıştır.
Ahşap çatısı içten kubbelidir. Kare planlı olup, minaresi sağ köşesi üzerinden yükselmiştir. Kubbe göbeğinde altın yazı ile yazılmış çok güzel bir âyet-i kerime vardır ki, 1318 tarihlidir.
Kubbe ve etrafı nakışlarla bezenmiştir. Tavan silmesi, eski bir konağın motişerini andırır, oyma tahtalarla süslenmiştir. Eyüpsultan'ın şirin, ferah camilerinden biridir. Mihrabı niştir.
İbrahim Hân-Zâde, Sokullu Mehmed Paşa'nın oğlu olup 1622 tarihinde vefat etmiştir. Kabri, babasının türbesindedir.
Kaptan Paşa Camii’nin sonuncu bânisi olan Hasan Hüsnü Paşa, iki defa Bahriye Nazırlığı görevinde bulunmuştur.
27 Temmuz 1903 de vefat etmiştir. Kabri, Eyüpsultan’da Boyacı Sokak’taki türbesindedir. (Hasan Hüsnü Paşa Türbesi bahsine bakınız.)
Kitabe yazarı şair Refet Efendi, 14 Eylül 1903'de vefat etmiştir. Kabri, Üsküdar'da, Karacaahmed Mezarlığı'nda ve Mütercim Efendi civarındadır ama mezar taşı bulunamamıştır.
Mescid, evvelce ahşap idi. Daha sonra Hasan Paşa, mescidi kargire çevirmiştir. Ziya Fakir Bey, Çevri Usta Türbesi'nin mescidinin yanında olduğunu söylemektedir. Bugün ise böyle bir yapı mevcut değildir. Zira mescidin makamı olmalıdır. Mabedin eski şeklini ve ahşap minaresini, Sedat Eldem Bey'in "İstanbul Anıları" adlı eserinde görmek mümkündür.
Selam ve dua ile...
Meral Y. Gemici
Kaynak; İslam Ansiklopedisi
