ASIRLIK BİR MANEVİYAT MİRASI: GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE EYÜPSULTAN’DA BAYRAM GELENEKLERİ
İstanbul’da bayram coşkusunun, köklü geleneklerin ve asırlık manevi iklimin kalbi kurulduğu günden bu yana hiç kuşkusuz Eyüpsultan’da atmaktadır. Osmanlı döneminden cumhuriyete uzanan tarihi süreçte, Dersaadet’te bayram sabahlarının ilk durağı ve tüm İslam aleminin göz bebeği olan bu mukaddes ilçe, kendine has ritüelleriyle medeniyetimizde her zaman müstesna bir yere sahip olmuştur.
Osmanlı payitahtında bayramın gelişi, günler öncesinden Eyüpsultan meydanında ve tarihi çarşısında hissedilirdi. Saray erkanı, ulema ve İstanbul halkı, bayram namazını eda etmek üzere başta Eyüp Sultan Camii Şerifi olmak üzere selatin camilerine akın ederlerdi.
Osmanlı Dönemi ve "Arife Alayı"
Özellikle Osmanlı padişahlarının katılımıyla devletin ihtişamını yansıtan resmi "Bayram Alayı" törenlerinin rotasında, eyüpsultan türbesi her zaman ilk ve en önemli manevi durak olarak kabul görmüştür. Cihan sultanları, bayramın manevi feyzini ilk olarak Ebu Eyyûb el-Ensari hazretlerinin huzurunda ararlardı.
Arife günlerinde türbe ve cami çevresi özel olarak hazırlanan gül sularıyla yıkanır, buhurdanlıklarda nadide öd ağaçları ve amberler yakılarak tüm sokağa mis gibi kokular yayılırdı. Bayram sabahı huşu içinde kılınan namazdan çıkan vatandaşlar, ilk bayramlaşmayı cami avlusundaki asırlık çınarların gölgesinde, devlet büyükleri ve dönemin ilim irfan sahipleriyle gerçekleştirirdi.
Çocukların Cenneti: Eyüp Oyuncakçıları
Eyüpsultan’da bayram demek, çocuklar için unutulmaz bir şenlik ve büyük bir neşe manasına gelirdi. Osmanlı’dan cumhuriyetin ilk yıllarına kadar uzanan en renkli geleneklerin başında, cami etrafında kümelenen Tarihi Eyüp Oyuncakçıları gelmekteydi.
Bayram harçlıklarını alan çocuklar soluğu hemen bu dükkanlarda alır; toprak düdüklere, tahta arabalara, minyatür dönme dolaplara ve dümbeleklere koşardı. Bayram günlerinde Eyüp sokakları çocuk cıvıltılarıyla dolar, tarihi semtte adeta bir panayır havası eserdi. Günümüzde bu köklü gelenek, aslına uygun üretilen tarihi Eyüp oyuncakları atölyeleriyle yaşatılmaya devam ediyor.
Aşevleri ve Bayram İkramları
Maneviyatın ve yardımlaşmanın zirveye ulaştığı Kurban Bayramlarında, Eyüpsultan’daki vakıf imaretleri (aşevleri) kesintisiz bir mesaiyle hizmet verirdi. Varlıklı ailelerin bağışladığı kurbanlar bu aşevlerinde özenle kavurma yapılır; yanına meşhur Eyüp halkası, özel şerbetler ve tatlılar eklenerek ihtiyaç sahiplerine, medrese talebelerine ve yolculara ikram edilirdi.
Bayram boyunca semtte kimsenin kapısının aşsız kalmamasına büyük bir hassasiyet gösterilir, tam bir toplumsal dayanışma örneği sergilenirdi. Bugün de Eyüpsultan, dijitalleşen dünyaya rağmen asırlık dokusunu ve cemaat şuurunu ilk günkü safiyetiyle korumaya ve nesilden nesile aktarmaya devam ediyor.
